اشعرى قمى نيز از همين آثار است كه در پنج باب تنظيم شده بود . او كتاب ديگرى هم به نام الضياء و النور نوشت كه در آن ، ابواب فقهى را كه در كتاب الجامع نياورده ، ذكر كرده بود . « 1 » تقريبا همزمان با او سعد بن عبد الله اشعرى ( م 299 ق ) ، مجموعهء فقهى خود را گردآورده ، آن را كتاب الرحمه ناميد . او اين كتاب را به پنج باب فقهى وضو ، نماز ، زكات ، روزه و حج اختصاص داده بود . « 2 » ظاهرا اشعرى به جز اين موسوعهء فقهى ، برخى كتاب‌هاى تك‌نگارى در بعضى ابواب فقه هم مانند كتاب جوامع الحج و كتابى در فرائض « 3 » ( سهم‌هاى ارث ) داشت . كتاب الرحمه نوشتهء داوود بن كوره قمى هم پنج باب وضو ، نماز ، زكات ، حج و روزه را دربر داشت « 4 » و از اين جهت همانند كتاب الرحمه اشعرى بود . احتمالا اين تبويب ، شيوه متداول كتب فقهى در آن عصر بوده است . دو موسوعهء بزرگ فقهى نيز توسط ابن جنيد بغدادى تأليف شد به نام‌هاى المختصر الاحمدى للفقه المحمدى ، كه در ابواب مختلف فقهى بود و تهذيب الشيعه لاحكام الشريعه كه حدود 20 جلد مىشد و براساس همان ترتيب فقيهان مرتب شده بود . « 5 » از ديگر كتب فقهى اين عصر كتاب المقنع فى الفقه نوشتهء سلام بن محمد ( م 339 ق ) است . « 6 » احتمالا اين كتاب از نوع تأليفاتى مىباشد كه در اين عصر تكوين آن‌ها شروع شد و در آثار ابن بابويه و ابن ابى عقيل و ديگران تكامل پيدا كرد . در اين گونهء جديد تأليفات فقهى ، به جاى ذكر احاديث فقهى ، فتاواى فقيهان بيان

--> ( 1 ) . همان ، ص 245 . ( 2 ) . همان ، ص 177 و طوسى ، همان ، ص 135 . ( 3 ) . نجاشى ، همان ، ص 133 . ( 4 ) . همان ، ص 158 . ( 5 ) . همان ، ص 306 . ( 6 ) . همان ، ص 192 .